Τρίτη, 17 Σεπτεμβρίου 2019

Σύλλογος Απανταχού Δυτικοφραγκιστιανών Ευρυτανίας

"Κινδυνεύει η Δυτική Φραγκίστα" - Έκθεση Αυτοψίας

...κατολισθητικού φαινομένου επί της Εθνικής Οδού ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ - ΑΓΡΙΝΊΟΥ Θέση «Δυτική Φραγκίστα»

Νομός: Ευρυτανίας
Δημοτική Ενότητα: Δυτικής Φραγκίστας
Θέση: Δυτική Φραγκίστα

Σύνταξη: Δρ. Αριστείδης Μερτζάνης (Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Ι. Λαμίας)

Καρπενήσι, Νοέμβριος 2011

Εισαγωγή - Ιστορικό

Η μακροχρόνια αποσάθρωση των πρανών , οι έντονες και παρατεταμένες βροχοπτώσεις, οι διαβρώσεις στη βάση του πρανούς, περιλαμβάνονται μεταξύ των φυσικών παραγόντων που προκαλούν μεταβολές του συντελεστή ασφάλειας και συνήθως τη σταδιακή μείωσή του, στην διάρκεια του χρόνου. Η φόρτιση της κεφαλής των πρανών που βρίσκονται σε οριακές συνθήκες ισορροπίας, εξαιτίας κατασκευών καθώς και η αποφόρτιση ή υποσκαφή στον πόδα του πρανούς, σε συνδυασμό με την προσθήκη υδάτων λόγω αρδεύσεων ή άλλων δραστηριοτήτων, αποτελούν σημαντικές ανθρωπογενείς επεμβάσεις που οδηγούν σε φαινόμενα κινητικότητας των εδαφικών μαζών.

  • αυτοψία
  • αυτοψία
  • αυτοψία

Τα προβλήματα αστάθειας των πρανών που επηρεάζουν την ασφαλή κυκλοφορία της Εθνικής Οδού Καρπενησίου - Αγρινίου, απασχόλησαν τις αρμόδιες υπηρεσίες, τόσο κατά τη διάρκεια της κατασκευής όσο και κατά τη λειτουργία της οδού, ενώ ανάλογα προβλήματα αντιμετωπίζονται μέχρι και σήμερα. Οφείλονται κυρίως, στις δυσμενείς γεωλογικές - τεχνικογεωλογικές συνθήκες της περιοχής, καθώς και στην μορφολογία του ανάγλυφου στην οποία κυριαρχούν ισχυρές κλίσεις πρανών σε συνδυασμό με τις εκσκαφές και την απομάκρυνση γαιωδών μαζών από τα, οριακής ισορροπίας πρανή, για τη διάνοιξη δρόμων.

Ήδη, κατά την τελευταία δεκαπενταετία, πολυάριθμα είναι τα φαινόμενα “βροχοπτώσεων (καταπτώσεων βράχων-χαλικιών)” που έχουν εκδηλωθεί καθώς και τα φαινόμενα “ισχυρών διαβρώσεων” των πρανών της οδού, ενώ σημαντικής έκτασης “κατολισθήσεις” είχαν ως αποτέλεσμα την, κατά περιόδους, προσωρινή διακοπή της κυκλοφορίας της οδού.

Σημαντικότερη από τις κατολισθήσεις που επηρέασαν τη συγκεκριμένη οδό κατά το παρελθόν, είναι η κατολίσθηση Αγ. Βλασίου η οποία εντοπίζεται επί της Εθνικής Οδού Αγρινίου-Καρπενησίου στην Χιλιομετρική θέση 36+000, στην είσοδο του χωριού Αγ. Βλάσιος. Το κατολισθητικό φαινόμενο αυτό, εκδηλώθηκε για πρώτη φορά τον Μάρτιο του 1999 διαμορφούμενο σε δύο εφαπτόμενους λοβούς (βόρειος προς Καρπενήσι και νότιος προς Αγρίνιο) με ανεξάρτητη επιφάνεια ολίσθησης και ρυθμό μετακινήσεων και προκάλεσε σημαντικές ρωγμές στο κατάστρωμα της Εθνικής Οδού μέχρι και αποκόλληση σημαντικού τμήματός του, σε μήκος 60 μέτρων. Επίσης, σημαντικό κατολισθητικό φαινόμενο έπληξε την προαναφερόμενη οδό στη θέση Καπνοχώρια, περί τα 4 χλμ. νότια της Δυτικής Φραγκίστας.

Μεταξύ των κατολισθητικών φαινομένων μικρότερο μεγέθους, που έχουν εκδηλωθεί στο βορειοανατολικό τμήμα της Εθνικής Οδού Αγρινίου-Καρπενησίου και της ευρύτερης περιοχής, περιλαμβάνεται και αυτό της περιοχής της Δυτικής Φραγκίστας.

Για το λόγο αυτό, μετά την προφορική πρόσκληση του προέδρου του Τοπικό Συμβουλίου, κ. Ευθύμιου Κολοκύθα και με σκοπό τη διερεύνηση του κατολισθητικού φαινομένου στην Δυτική Φραγκίστα, το οποίο ανησύχησε τους κατοίκους του χωριού, πραγματοποιήθηκε επιτόπου επίσκεψη-αυτοψία, την Τρίτη 22 Νοεμβρίου 2011, σε θέσεις της προαναφερθείσας περιοχής. Οι θέσεις αυτές, υποδείχθηκαν από τον κ. Ευθ. Κολοκύθα και από κατοίκους της περιοχής, που επίσης κατέθεσαν τις μαρτυρίες τους σχετικά με την εξέλιξη του φαινόμενου.

Κατολισθητικά φαινόμενα

  • Φωτογραφία
  • Ευρύτερη περιοχή έρευνας

Κατά τη διενέργεια της αυτοψίας στη Δυτική Φραγκίστα, την 22/11/20011 εντοπίσθηκαν δύο διαφορετικά τμήματα της περιοχής, από πλευράς γεωμορφολογικού - τεχνικογεωλογικού ενδιαφέροντος, τα οποία όμως εμφανίζεται επί του ιδίου μορφολογικού πρανούς, και παρουσιάζουν αλληλεξάρτηση ως προς την κινητικότητα της εδαφικής μάζας (φωτογραφία 1).

Αναλυτικότερα, διαπιστώθηκαν τα παρακάτω:

ΤΜΗΜΑ 1ο: Πρανές Εκσκαφείς Ε.Ο. Αγρινίου-Καρπενησίου

  • Φωτογραφία Νο.2
  • Κατολίσθηση στο πρανές εκσκαφής της Ε.Ο. Αγρινίου - Καρπενησίου
    (φωτ. αρχείο Α. Μερτζάνη)

Στο δυτικό πρανές εκσκαφής της Εθνικής Οδού Αγρινίου-Καρπενησίου, σε απόσταση 330 μέτρων, νότια, της διασταύρωσης της βόρειας εισόδου της Δυτικής Φραγκίστας, εντοπίζεται φαινόμενο κατολίσθησης. Από τη μακροσκοπική εξέταση του υλικού της ολισθαίνουσας περιοχής προέκυψε ότι συνίσταται κυρίως από συνονθύλευμα αργιλοαμμωδών - αργιλομαργαϊκών υλικών, ανοικτού καστανού χρώματος αναμειγμένα με αδρομερή υλικά (ασβεστολιθικές μάζες και θραύσματα εκ κατακερματισμού υγιούς πετρώματος) κατά θέσεις μέτρια έως ισχυρά συγκολλημένων (φωτογραφία 2 και 3). Το μέγεθος και το ποσοστό συμμετοχής των ανδρομερών συστατικών στο σχηματισμό ποικίλει ανάλογα με τη σύσταση του μητρικού πετρώματος και την απόσταση του από τα πετρώματα, από τα οποία προέρχεται. Ίχνη υγρασίας, εντοπίζονται σε διάφορες θέσεις του πρανούς, χωρίς όμως εμφανή ροή υδάτων.

  • Φωτογραφία Νο.3
  • Λεπτομέρεια της κατολίσθησης στο πρανές,
    (φωτ. αρχείο Α. Μερτζάνη)

Στο πρανές αυτό, από το βόρειο όριο του οποίου διέρχεται ο χείμαρρος ''Χωλόρεμα'', το κατολισθητικό φαινόμενο εμφανίζεται με δύο διαφορετικές φάσεις εξέλιξης, και διαμορφώνεται από δύο εφαπτομένους λοβούς (βόρειος προς Καρπενήσι και νότιος προς Αγρίνιο) με ανεξάρτητη επιφάνεια ολίσθησης και ρυθμό μετακινήσεων και πλάτος (επί της οδού) που φτάνει τα 20 μέτρα περίπου για τον κάθε λοβό.

Ο βόρειος λοβός φαίνεται ότι δραστηριοποιήθηκε κατά το παρελθόν, μετά τη διάνοιξη-διαπλάτυνση της οδού, ενώ σήμερα παρουσιάζει σημάδια σταθεροποίησης.

Ο νότιος λοβός του κατολισθητικό φαινομένου, εκδηλώθηκε για πρώτη φορά το χειμώνα του έτους 2005, μετά από ραγδαία και παρατεταμένη βροχόπτωση, με “ογκώδη” κατολίσθηση και συνεχίζει, μέχρι και σήμερα, την καθοδική κίνησή του, με μικρές αποσπάσεις χαλαρών υλικών και αποσαθρωμάτων, διευρύνοντας, με αργό ρυθμό, τη στέψη της κατολίσθησης.

Το συνολικό εύρος της κατολίσθησης (μήκος πρανούς εκσκαφής επί της οδού) ξεπερνά τα σαράντα (40) μέτρα. Η απόσταση της κορυφής (στρέψης) της κατολίσθησης μέχρι την απόληξή της (άκρο), που ταυτίζεται υψομετρικά με την ερυθρά της προαναφερόμενης Εθνικής Οδού, φθάνει τα δεκαπέντε (15) μέτρα περίπου. Η “ζώνη εκκένωσης” της κατολίσθησης καταλαμβάνει σήμερα ολόκληρη την περιοχή του κατολισθαίνοντος πρανούς, ενώ στη “ζώνη συγκέντρωσης” δεν υφίσταται μεταφερόμενο υλικό, λόγω της απομάκρυνσής του από το κατάστρωμα του δρόμου, για τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας. Μόνο μικρές ποσότητες αποσαθρωμάτων υφίστανται επί του πρανούς, οι οποίες ολισθαίνουν ωθούμενες προς τα κάτω, κυρίως μετά από βροχοπτώσεις (φωτογραφία 2 και 3).

Ως προς την ταξινόμηση του υπό εξέταση πρανούς, από πλευράς φυσικής κατάστασης και ευστάθειας, κατατάσσεται στην κατηγορία “Ενεργά ασταθές (actively stable)” που υποδηλώνει ότι οι δυνάμεις αποσταθεροποίησης προκαλούν συνεχείς ή περιοδικές μετακινήσεις της εδαφικής μάζας.


ΤΜΗΜΑ 2ο: Ανατολικές Παρυφές του χωριού Δυτική Φραγκίστα

Στο ανάντη τμήμα της προαναφερόμενης περιοχής, στην εδαφική μάζα που καταλαμβάνει το χώρο μέχρι τις ανατολικές παρυφές του χωριού Δυτική Φραγκίστα, εμφανίζονται φαινόμενα διάβρωσης-κινητικότητας του εδάφους. Η περιοχή αυτή παρουσιάζει μέτριες έως ισχυρές κλίσεις ανάγλυφου με το κάτω άκρο της επί της Εθνικής Οδού Αγρινίου-Καρπενησίου και χαμηλότερα διαμορφώνεται η προσχωσιγενής επιφάνεια της κοίτης του υδατορέματος Φραγκιστιανόρεμα, ενώ το ανώτερο τμήμα της οριοθετείται στο ανατολικό όριο του χωριού Δυτική Φραγκίστα και ανατολικά του κτιρίου της πρώην Δημοτικής αρχής.

Η απόσταση μεταξύ του δυτικού ρείθρου της Εθνικής Οδού Αγρινίου-Καρπενησίου και των πρώτων κατοικιών στο ανατολικό όριο του χωριού Δυτική Φραγκίστα είναι περίπου 235 μέτρα. Το βόρειο όριο του πρανούς αυτού, οριοθετείται από το χείμαρρο Χωλόρεμα, ο οποίος κατά θέσεις υποσκάπτει τον εδαφικό μανδύα και το υπόβαθρο της περιοχής, δημιουργώντας εστίες απομάκρυνσης γαιώδους υλικού καθώς και ανακατατάξεις στην διαμορφούμενη ισορροπία και στην ευστάθεια των κλιτύων.

Στην περιοχή υπάρχουν εγκαταλειμμένες, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, καλλιεργούμενες εκτάσεις, που συνίστανται κυρίως από μικρά τεμάχια καλλιεργούμενης γης σε μορφή αναβαθμίδων, συγκρατούμενων με τοίχους αντιστήριξης από πέτρες χωρίς συνδετικό υλικό (ξερολιθιές), που στο παρελθόν αρδεύονταν από κεντρικό αυλάκι. Υπάρχουν αραιά οπωροφόρα- καρποφόρα δένδρα (καστανιές, καρυδιές, συκιές, αχλαδιές, μηλιές, κτλ) ενώ κατά θέσεις παρεμβάλλεται και θαμνώδης αυτοφυής βλάστησης (βατόμουρα, κτλ).

Από τη μακροσκοπική εξέταση του υλικού της ολισθαίνουσας περιοχής προέκυψε ότι συνίσταται κυρίως από συνονθύλευμα αργιλοαμμωδών - αργιλομαργαϊκων υλικών, ανοικτού καστανού χρώματος αναμειγμένα με αδρομερή υλικά (ασβεστολιθικές βραχώδεις μάζες και θραύσματα εκ κατακερματισμού υγιούς πετρώματος) κατά θέσεις μέτρια έως ισχυρά συγκολλημένων. Το μέγεθος και το ποσοστό συμμετοχής των αδρομερών συστατικών στο σχηματισμό ποικίλλει ανάλογα με τη σύσταση του μητρικού πετρώματος και την απόσταση του από τα πετρώματα από την οποία προέρχεται. Η επιφανειακότερη στοιβάδα εδάφους στην περιοχή, κυρίως καλύπτεται από αργιλοαμμώδη εδάφη, κυρίως λόγω της απομάκρυνσης, από τον άνθρωπο, των αδρομερών υλικών (ογκόλιθων, χαλίκων, κτλ), για διευκόλυνση της καλλιέργειας, κατά το παρελθόν.

Στην περιοχή είναι εμφανή κυρίως διάσπαρτα φαινόμενα έντονων διαβρώσεις (κατά βάθος-οπισθοδρομούσα διάβρωση) και καθιζήσεων τμημάτων των καλλιεργούμενων επιφανειών, ενώ σε μεγάλο αριθμό δένδρων εμφανίζεται το φαινόμενο ''κύρτωσης-κάμψη'' του χαμηλότερου τμήματος του κορμού, γεγονός που υποδηλώνει πιθανή βραδεία μετακίνηση της επιφανειακότερης στοιβάδας του εδάφους ή φαινόμενο “ερπυσμού”, χωρίς να αποκλείονται γενικότερα φαινόμενα θραύσης του εδαφικού ιστού, χαλάρωσης της συνοχής της εδαφικής μάζας και συνολικότερης τάσης, προς κατολίσθησης του πρανούς. Αυτά τα φαινόμενα διάβρωσης και καθίζησης τμημάτων του εδάφους, αποδίδονται κυρίως στις ραγδαίες και παρατεταμένες βροχοπτώσεις που έπληξαν την περιοχή κατά το μήνα Μάρτιο του έτους 2010 και σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων του χωριού προκάλεσαν υπερχειλίσεις των ρευμάτων κα πλημμύρες σε δρόμους και σε υπόγεια κατοικιών.

Επίσης μαρτυρίες κατοίκων του χωριού, αναφέρουν την ύπαρξη εφελκυστηκών ρωγμών (χαινουσών ρωγμών) μικρού βάθους οι οποίες όμως κατά την αυτοψία, δεν κατέστη δυνατόν να εντοπιστούν, ίσως λόγο της πλήρωσής τους με γαιώδη υλικά, μετά τις φθινοπωρινές βροχοπτώσεις. Η πιθανή ύπαρξη των ρωγμών αυτών, είναι σε θέση, μετά από παρατεταμένες ή ραγδαίες βροχοπτώσεις, δηλαδή από φυσικά αίτια, αλλά και εξαιτίας ανθρωπογενών παρεμβάσεων (διαρροές δικτύων ύδρευσης-αποχέτευσης, εκτροπή ροής χειμάρρων, κτλ) να αυξήσει την ταχύτητα κατείσδυσης και την ποσότητα των όμβριων υδάτων, εντός των αργιλοαμμωδών υλικών και των βραχωδών μαζών που συνθέτουν την εδαφική μάζα και το υπόβαθρο του πρανούς και να αυξήσουν την επιφόρτιση με αποτέλεσμα να διευκολύνουν τη μείωση της διατμητικής αντοχής του υλικού και την έναρξη φαινομένων κατολίσθησης. Επισημαίνεται ότι ο μηχανισμός εκδήλωσης μιας κατολίσθησης συγκεντρώνει μια αλληλουχία γεγονότων που αρχίζουν με την εκδήλωση διαφόρων αιτιών, επηρεάζοντας την ισορροπία του πρανούς και προκαλώντας τη διατάραξή του με αποτέλεσμα το πρανές να υποστεί θραύση και μετακίνηση .Σπάνιες είναι οι περιπτώσεις κατά τις οποίες προκαλείται κατολίσθηση από ένα και μόνο αίτιο, ενώ συνήθως πρόκειται για συνδυασμό αιτιών που οδηγούν στην έναρξη του κατολισθητικού φαινομένου. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η έναρξη της μετακίνησης του υλικού προς τα κάτω, οφείλεται σε διέγερση η οποία προκαλεί την κίνηση της εδαφικής μάζας που βρίσκεται σε οριακή κατάσταση ισορροπίας.

Ως προς την ταξινόμηση του υπό εξέταση πρανούς, από πλευράς φυσικής κατάστασης και ευστάθειας, κατατάσσεται στην κατηγορία “οριακά σταθερό (marginally stable)” που υποδηλώνει ότι το πλαίσιο ευστάθειας του πρανούς, είναι σημαντικά μειωμένο και αναμένεται η εκδήλωση αστάθειας εξ αιτίας των δυνάμεων αποσταθεροποίησης. Το πρανές πλέον βρίσκεται σε κάποιο στάδιο “ενεργότητας”.

Συμπεράσματα – Προτάσεις

Στις προαναφερόμενες ερευνηθείσες περιοχές εμφανίζονται προβλήματα κατολισθήσεων, για τα οποία κρίνεται σκόπιμη η περαιτέρω διερεύνηση από τις αρμόδιες υπηρεσίες (τεχνικές υπηρεσίες του Δήμου ή της Περιφέρειας, Ι.Γ.Μ.Ε., κτλ), έτσι ώστε να αντιμετωπισθούν έγκαιρα με το κατάλληλα μέτρα και να προληφθούν πιθανά ακραία φαινόμενα κινητικότητας των εδαφικών μαζών.

Ενδεικτικά αναφέρονται στη συνέχεια, προληπτικά μέτρα και έργα “άμεσες παρεμβάσεις” που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των κατολισθητικών φαινομένων στις περιοχές έρευνας:

ΤΜΗΜΑ 1ο: Πρανές εκσκαφής Ε.Ο. Αγρινίου-Καρπενησίου

  • Απομάκρυνση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, με την κατασκευή περιφερειακού τσιμεντένιου αύλακα στην στέψη της κατολίσθησης και στραγγιστηριού (από δίκτυο διάτρητων σωληνώσεων).
  • Κατασκευή τοίχου αντιστήριξης από οπλισμένο σκυρόδεμα, στη βάση του πρανούς εκσκαφής, ή κατά περίπτωση κατασκευή τοίχου ανάσχεσης από συρματόπλεκτα κιβώτια με χονδρόκοκκο υλικό - λιθοσύντριμμα, εφόσον από την τοπογραφική αποτύπωση προκύψει κατάλληλος χώρος για την τοποθέτηση τους, χωρίς την περαιτέρω επιβάρυνση της περιοχής από πρόσθετη εκσκαφής του πρανούς.
  • Φυτεύσεις δένδρων και θάμνων στα αποκαλυφθέντα, από τη διάβρωση, πρανή και ανάντη. Κρίνεται απαραίτητη η φύτευση ειδών φυτών ξηροφυτικών απαιτήσεων, έτσι ώστε να περιοριστούν οι αρδευτικές απαιτήσεις μεγάλων ποσοτήτων νερού για την ανάπτυξή τους και να περιοριστεί ο κίνδυνος κατολισθήσεις από την παρουσία ύδατος στην εδαφική μάζα του πρανούς.

ΤΜΗΜΑ 2ο: Ανατολικές παρυφές του χωριού Δυτική Φραγκίστα

  • Απομάκρυνση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων. Κρίνεται σκόπιμη η άμεση επιθεώρηση για πιθανές διαρροές, των αυλακιών άρδευσης, των σωληνώσεων υδροδότησης και του δικτύου αποχέτευσης. Επίσης η ολοκληρωτική διευθέτηση και ο εγκιβωτισμός του χειμάρρου θα συνεισφέρει αποτελεσματικά στην απομάκρυνση των επιφανειακών απορροών και στην ευστάθεια – αντιδιαβρωτική προστασία της περιοχής.
  • Ανακατασκευή των τοίχων αντιστήριξης (ξερολιθιές) και η αναδιαμόρφωση των αναβαθμίδων.
  • Φυτεύσεις δένδρων και θάμνων στα αποκαλυφθέντα, από τη διάβρωση, πρανή. Κρίνεται απαραίτητη η φύτευση ειδών φυτών ξηροφυτικών απαιτήσεων, έτσι ώστε να περιοριστούν οι αρδευτικές απαιτήσεις μεγάλων ποσοτήτων νερού για την ανάπτυξη τους και να περιοριστεί ο κίνδυνος κατολίσθησης από την παρουσία ύδατος στην εδαφική μάζα του πρανούς.

Ο Συντάξας

Δρ. Αριστείδης Μερτζάνης

Επίκουρος Καθηγητής
Τ.Ε.Ι. Λαμίας

Η επίσημη σελίδα του Συλλόγου μας στο FACEBOOK

facebook

Η νέα μας σελίδα στο Facebook.

Ακολουθήστε μας ...

Ενημερώσεις | Αλλαγές | Νέες Ενότητες

Το νέο φύλλο No.125 της εφημερίδας μας είναι διαθέσιμο. Μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ.

Αρθρογραφία

χωριό

Κινδυνεύει η Δυτική Φραγκίστα

περισσότερα →

Εκδηλώσεις

ημερολόγιο

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

περισσότερα ...

Εφημερίδα

  • Φύλλο 125 1o Τρίμηνο 2019
    • 125

Μέλη / Επισκέπτες

  • Ενεργά Μέλη: 67
  • Επισκέπτες: 18052

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

Χρήσιμα Τηλέφωνα

  • Κέντρο Υγείας
  • Φαρμακείο
  • Κ.Ε.Π.
  • Ραδιοταξί

Διαμονή στο Χωριό